Fotoprotekcja i jej znaczenie dla zdrowia skóry

Nowa seria artykułów poświęcona omawianiu "trudniejszych" pojęć z zakresu kosmetyki, pielęgnacji, upiększania, procedur zabiegowych, ale także procesów zachodzących w strukturach skóry. Zaczynam od fotoprotekcji - niezwykle ważnego elementu dbania o skórę i organizm.  

Z tego artykułu dowiesz się między innymi:

• co oznacza określenie: fotoprotekcja,
• czym grozi nie stosowanie fotoprotekcji,
• jakie wyróżnia się rodzaje i metody fotoprotekcji,
• po co właściwie nam ta fotoprotekcja.

Fotoprotekcja

Fotoprotekcja to nic innego jak ochrona przeciwsłoneczna - w szerokim ujęciu. Stosowana za pomocą produktów kosmetycznych zawierających filtry UV lub innych czynności zmierzających do unikania przyjmowania promieniowania słonecznego. 

Ale po kolei - dla lepszego zrozumienia zasadności stosowania fotoprotekcji należy wiedzieć czym grozi nadmiar promieni słonecznych.

Znaczenie tematu profilaktyki przeciwsłonecznej nie słabnie od wielu lat, a wręcz wzrasta wraz z wzrostem świadomości wpływu promieni na człowieka. Sentencja Hipokratesa – „lepiej zapobiegać, niż leczyć”, idealnie oddaje powagę działań fotoprotekcyjnych. 

Niestety zmiany wywołane promieniami słonecznymi są trudne do usuwania czy niwelowania, bowiem objawy widoczne na powierzchni skóry są efektem zniszczeń i uszkodzeń wewnątrz warstw skóry w stopniu zaawansowanym. 

Fotoprotekcję należy rozpocząć od najmłodszych lat i kontynuować ją przez wszystkie dni swojego życia, by nie narażać się na ryzyko wystąpienia:

• przebarwień lub odbarwień skóry, 
• stanów zapalnych, 
• oparzeń słonecznych, 
• odczynów fototoksycznych i fotoalergicznych, 
• a także rozwoju fotostarzenia, 
• stanów przednowotworowych i nowotworowych. 

Słońce to nie tylko ciepłe promienie muskające ciało i otulające je piękną opalenizną. Światło słoneczne nie tylko poprawia nastrój i samopoczucie. To też nie jedynie niezbędny czynnik do rozwoju organizmów żywych. 

Promienie ultrafioletowe to także zewnątrzpochodny czynnik degradujący kod genetyczny komórek skóry, uszkadzający włókna i struktury warstw skórnych. Prowadzi, przy niewłaściwej i nadmiernej ekspozycji, do szybszego starzenia komórkowego i nieestetycznego wyglądu oraz w ciężkich przypadkach rozwiniętych nowotworów fotozależnych do śmierci. 

Jednak między bezkarnym „smażeniem się” na słońcu, a całkowitym chowaniem się w zamkniętych pomieszczeniach, jest miejsce na świadome i racjonalne raczenie się promieniami słonecznymi bez pojawiania się negatywnych wyników. Choć jak twierdzi doktor nauk medycznych, pani Danuta Nowicka w swojej książce „Dermatologia. Ilustrowany podręcznik dla kosmetologów”: „nie ma bezpiecznego opalania”, to jednak przy zachowaniu należytej ochrony i środków bezpieczeństwa można delektować się ciepłem rozpływającym się po ciele pod wpływem działania promieni UV. 

Promieniowanie UV

Promieniowanie ultrafioletowe jest jednym ze strumieni fal elektromagnetycznych emitowanych przez Słońce i docierających do powierzchni Ziemi, choć jest światłem niewidzialnym dla ludzkiego oka.

Posiada zakres fali do 400 nm i dzieli się je na:

• UVA, 
• UVB,
• UVC. 

Jest ono jednocześnie:

1. niezbędne do życia żywych organizmów regulując ich „zegar biologiczny” 
2. i dla nich niebezpieczne.

Potrafi bowiem wyrządzić mniejsze lub większe uszkodzenia w skórze człowieka ze względu na jego największy wpływ fizyko-biologiczny na tkanki spośród fal słonecznych.

Najważniejszym i największym źródłem promieni UV jest Słońce, natomiast jest ono wykorzystywane także przez lampy umieszczone w solariach, ale też w lampach nabiurkowych do stylizacji paznokci metodą UV (technika hybrydowa, żelowa, akrylożelowa). 

Kontrolowane promieniowanie UV stosuje się w leczeniu niektórych dermatoz skórnych. Jeden z rodzajów UV jest wykorzystywany do wyjaławiania pomieszczeń ze względu na swoje właściwości bakteriobójcze.

Promieniowanie niesie wiele skutków negatywnych, ale i pozytywnych dla ludzi, które zależą od rodzaju promieniowania i długości jego fali, czynników środowiskowych i endogennych, w tym fototyp i wrażliwość skóry. W zależności od długości fali występują inne reakcje fizyczne i biologiczne na organizm ludzki.

Pozytywy promieniowania

Niewielka ekspozycja słoneczna z zachowaniem zasad ostrożności i „zdrowego rozsądku” posiada duży potencjał korzystny dla człowieka. Powoduje:

• pobudzenie, 
• rozgrzanie, 
• zwiększenie ciepłoty ciała,
• poprawę nastroju i samopoczucia, 
• działa przeciwdepresyjnie. 

Poza tym: dzięki słonecznym promieniom (lub solaryjnym) uzyskuje się opaleniznę pożądaną przez wiele osób. 

Promienie UV stosowane są jako terapia niektórych chorób dermatologicznych skóry, np.: niedobory witaminy D, łuszczyca, bielactwo, atopowe zapalenie skóry, liszaj płaski, łysienie, chłoniaki skóry, pokrzywka. 

Negatywy promieniowania

Nadmierna i nieprawidłowa ekspozycja słoneczna może doprowadzić do nieodwracalnych zmian w strukturze skóry oraz może być zagrożeniem dla zdrowia i życia. 

Długotrwałe i powtarzane kąpiele słoneczne lub częste korzystanie z solariów jest czynnikiem przyśpieszającym naturalny proces starzenia się skóry.

Nadmiar zawsze szkodzi. Nadmiar promieniowania UV skutkuje efektami bezpośrednimi i odległymi.

Do skutków bezpośrednich na skórze zalicza się: rumień, podrażnienie, oparzenie oraz odczyny fotoalergiczne. Natomiast mogą pojawić się również reakcje ogólnoustrojowe, takie jak: migreny, bóle głowy, mdłości, wymioty, omdlenia, zapalenie spojówek oczu, ale także udar słoneczny zagrażający życiu (gorączka, mdłości, omdlenie, drgawki). 

Przewlekła ekspozycja słoneczna zaostrza i indukuje zmiany chorobowe skóry, przyczyniając się do rozwoju chorób fotozależnych, stanów przednowotworowych oraz nowotworowych, jak również do osłabienia układu odpornościowego. Poza tym skutkami odległymi będzie szybszy proces starzenia się skóry oraz rozwój przebarwień skóry.

Ochrona przeciwsłoneczna

Ochrona przeciwsłoneczna to głównie - kremy z filtrami uv, ale poza tym:

• odzież ochronna,
• okulary przeciwsłoneczne z filtrem uv,
• nakrycie głowy - kapelusz, czapka.

Jednak nic tak nie uchroni przed szkodliwym działaniem promieni jak ich po prostu unikanie.

Filtry UV

Filtry dzieli się pod względem pochodzenia na naturalne i syntetyczne. Dzieli się je również pod kątem ich właściwości protekcyjne na fizyczne i chemiczne. 

Filtry chronią głównie przed promieniami UVB, częściowo przed UVA. Połączenie różnych form filtrów w jednym produkcie daje większe możliwości ochronne, dlatego powszechne są sumy filtrów chemicznych i fizycznych. 

Filtry chemiczne aplikowane na skórę wchodzą z nią w reakcję, wchłaniają się w naskórek nie pozostawiając na powierzchni śladów. Zaaplikowane muszą być minimum 20 minut przed ekspozycją i reaplikowane w ciągu dnia co 2-3 godziny oraz dodatkowo po każdej kąpieli w wodzie i wytarciu ręcznikiem. Mechanizm ich działania opiera się na pochłanianiu i rozpraszaniu promieni UV padających na skórę. Przemieniają energię świetlną w energię cieplną. 

Pochłanianie promieni nie jest dla zdrowia skóry i całego organizmu obojętne, może bowiem skutkować przegrzewaniem. Promienie pochłonięte, mimo ich rozproszenia i zniwelowania, kumulują się w skórze. 

Filtry chemiczne działają dłużej niż filtry mineralne (fizyczne), jednak mają węższe spektrum ochrony. Chronią przed UVB, jednak w niewielkim tylko stopniu przed UVA. Mogą powodować podrażnienia i alergie. Nie są wskazane dla kobiet ciężarnych i w okresie laktacji oraz dla dzieci. 

Filtry fizyczne zwane są także mineralnymi, barierowymi lub blokerami. Ich system ochrony opiera się częściowo na odbijaniu i częściowo na rozpraszaniu promieni UVB, jak i UVA. Posiadają skuteczniejsze od filtrów chemicznych, ponieważ posiadają one szersze spektrum ochrony, przy czym alergizują rzadziej i są termostabilne (nie zmieniają swojej struktury pod wpływem promieni). Są nietoksyczne, ale mogą gromadzić się w ujściach mieszków włosowych. Nie wnikają w głąb naskórka. 

Zaaplikowane pozostają na powierzchni skóry, a ponieważ są ciałami stałymi, to widoczne są jako lekkie zbielenie. Jest to cienki film ochronny, barierowy utworzony na powierzchni ciała. Dzięki temu nie przyczyniają się także do przegrzania organizmu. Istotna jest ich ponowna aplikacja, ale działają od razu. Są delikatne i nadają się do skór wrażliwych, podatnych na alergie, ze zmianami atopowymi oraz dla kobiet w ciąży, karmiących i dzieci.

Filtry pochodzenia naturalnego, zwane biologicznymi mają znikomą zdolność fotoochrony, na poziomie 2-4 SPF. Są to substancje i wyciągi roślinne. Rzadziej uczulają i podrażniają, działają antyoksydacyjnie, przeciwzapalnie, regenerująco, przeciwwirusowo, przeciwbakteryjnie, wygładzająco i ściągająco. Nie są odpowiednie do stosowania przy intensywnej ekspozycji słonecznej. Pochłaniają promienie UV, głównie UVB.

SPF

Wskaźnik SPF, z ang. sun protection factor, jest międzynarodowym współczynnikiem skuteczności kosmetyku przeciwsłonecznego. Zwykle podawany jest jako połączenie liter SPF oraz wartości cyfrowej. 

Odnosi się jedynie do ochrony przed promieniowaniem UVB i określa ile razy dłużej skóra chroniona danym preparatem może być poddana działaniu słońca w porównaniu ze skórą niechronioną, bez ryzyka wywołania reakcji rumieniowej. 

Według zaleceń Komisji Europejskiej należy by kosmetyk posiadał ochronę przeciw promieniom UVA w co najmniej jednej trzeciej wartości SPF podanej na opakowaniu.

System kwalifikacji SPF obejmuje zakresy ochrony przed powstaniem rumienia posłonecznego i dzieli wartości SPF na:

• poziom niski (SPF 2-15), 
• średni (SPF 15-30), 
• wysoki (SPF 30-50),
• najwyższy (SPF >50).

Wytyczne Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego dotyczącego fotoprotekcji zawiera sposób odczytywania wartości SPF: 

„Bardzo ważne jest zrozumienie zasady SPF, gdyż fakt, że preparat ochronny ma SPF = 30 nie oznacza, że skórę z naniesionym preparatem można poddawać działaniu promieniowania słonecznego w czasie 30-krotnie dłuższym niż skórę niechronioną, ale jedynie, że dawka promieniowania wywołująca rumień po zastosowaniu danego preparatu może być 30-krotnie wyższa niż dawka promieniowania potrzebna do wywołania rumienia na skórze niechronionej”.

Zalecenia do opalania

Niekontrolowane korzystanie z promieniowania jest przeciwwskazane: kobietom w ciąży oraz karmiącym piersią, małym dzieciom, osobom starszym, osobom pod wpływem alkoholu i środków odurzających, osobom przyjmującym doustną antykoncepcję, leki hormonalne, przeciwbólowe, antybiotyki i diuretyki, osobom z zaburzeniami hormonalnymi, cukrzycą, nadciśnieniem i chorobami krążeniowo-sercowymi oraz nowotworami, a także z aktywnym trądzikiem. 

Posiadacze jasnej karnacji, dużej ilości piegów i ze znamionami barwnikowymi powinny zadbać szczególnie o fotoprotekcję.

Na dwa lub nawet trzy tygodnie przed planowaną większą ilością czasu spędzanego na słońcu należy, o ile jest to możliwe: odstawić lub ograniczyć substancje światłouwrażliwiające. 

W dniu wyjścia na promieniowanie słoneczne latem trzeba zadbać, by zabrać ze sobą odpowiednio wystarczającą ilość wody, okrycie głowy z szerokim rondem, okulary z filtrem UV, parasol w jasnym kolorze i kosmetyk do reaplikacji ochrony przeciwsłonecznej. 

Bezpośrednio przed wystawieniem ciała na ekspozycję należy usunąć makijaż, zdjąć biżuterię, zakryć znamiona barwnikowe oraz zaaplikować fotoprotekcję dostosowaną do potrzeb skóry. Nie poleca się stosowania perfum, olejków zapachowych, dezodorantów.

W trakcie przebywania pod wpływem działania słońca powinno się pamiętać o regularnym piciu wody oraz ponownym stosowaniu kosmetyków przeciwsłonecznych. Trzeba także robić przerwy od opalania, odpoczywać w cieniu. Ograniczać przebywanie na słońcu w godzinach największego natężenia promieni, czyli w godzinach 11-16.

Po zaprzestaniu opalania warto wziąć letni prysznic i pokryć ciało nawilżającym i łagodzącym balsamem oraz nadal nawadniać się dość intensywnie. Luźne ubrania nie będą podrażniać opalonej skóry. W przypadku odczuwania dyskomfortu skórnego w postaci podrażnienia lub zaczerwienienia, należy zastosować żele chłodzące o właściwościach przeciwzapalnych, bądź doraźnie użyć chłodnych okładów wodnych lub z przetworów mlecznych (kefir, maślanka) oraz aloesu.

Mam nadzieję, że nie przeraziłam, a raczej pomogłam w usystematyzowaniu informacji dotyczących promieniowania słonecznego i jego wpływu na skórę 😊

Polecam poczytać inne moje artykuły, a w szczególności:

Zabiegi kosmetyczne - kompendium informacji dotyczących wykonywania zabiegów kosmetycznych

Egzamin zawodowy - zestawienie artykułów poświęconych egzaminowi zawodowemu w kwalifikacji kosmetycznej

Pytania testowe egzaminacyjne - zbiór artykułów omawiających poszczególne pytania egzaminacyjne 

Skóra - spis wpisów poświęconych różnym rodzajom cery

E-book, Zeszyty kosmetyczne oraz Poradnik "Tak, zdam FRK.04" - to opisy moich materiałów dydaktycznych stworzonych specjalnie w celu pomocy w nauce do egzaminu zawodowego

A na koniec zachęcam do wypełnienia anonimowej ankiety dotyczącej edukacji w dziedzinie kosmetyki i kosmetologii - zajmie to kilka minut, a przysłuży się złożeniu obrazu kształcenia i dokształcania się Kobiet związanych z wykonywaniem usług pielęgnacyjnych i upiększających 😊

Oto link do ankiety: Edukacja w kosmetyce i kosmetologii